Info over deze afbeelding
Dit adembenemende beeld vangt een van de meest ongewone astronomische fenomenen ooit waargenomen: een lichtecho van de raadselachtige ster V838 Monocerotis. In het begin van 2002 werd deze voorheen onopvallende ster plotseling opgevrolijkt door een factor 10.000, tijdelijk een van de meest lichtgevende sterren in ons hele melkwegstelsel voordat hij terug vervaagde tot duisternis. Maar het licht van die briljante uitbarsting verdween niet zomaar... het verspreidde zich naar buiten met de snelheid van het licht... door een enorme omliggende wolk van stof... en verlicht opeenvolgende lagen als een zaklamp straal die door mist. Naarmate de lichtecho zich uitbreidt, onthult het de ingewikkelde driedimensionale structuur van de stofgranaten rondom de ster, waardoor de illusie ontstaat dat materiaal met onmogelijke snelheden naar buiten stroomt. In werkelijkheid beweegt er niets fysieks; we zien gewoon verschillende delen van een reeds bestaande stofwolk in opeenvolging oplichten.
Wetenschappelijke betekenis
V838 Monocerotis vertegenwoordigt een geheel nieuwe klasse van stellaire uitbarsting die niet past in een eerder bekende categorie. In tegenstelling tot klassieke novae (thermonucleaire explosies op witte dwergen) of supernovae (kerninstorting of thermonucleaire vernietiging van hele sterren), liet V838 Mon's uitbarsting de ster intact, maar dramatisch koeler en groter dan voorheen. De hoofdhypothese is dat V838 Mon een stellaire fusie onderging, waarbij één of meer metgezellen werden overspoeld, mogelijk planeten of bruine dwergen waarvan de orbitale energie werd vrijgegeven als de waargenomen uitbarsting. De spectaculaire lichtecho biedt een uniek instrument voor het bestuderen van de driedimensionale verdeling van stof rond de ster, waarbij concentrische schelpen worden onthuld die eerdere episodes van massaverlies suggereren. Door te monitoren hoe de echo zich door de jaren heen ontwikkelt, hebben astronomen de geometrie van de omringende nevel gereconstrueerd en de afstand tot de ster beperkt. V838 Mon daagt stellaire evolutietheorie uit door aan te tonen dat sterren dramatische, snelle transformaties kunnen ondergaan buiten de standaard evolutionaire sequenties.
Opmerkingen
Hubble observeerde V838 Monocerotis herhaaldelijk met behulp van de Advanced Camera for Surveys (ACS) gedurende meerdere jaren, waardoor een opmerkelijke tijd-lapse sequentie van de groeiende lichtecho. De waarnemingen gebruikt breedbandfilters over zichtbare golflengten om de volledige kleur en morfologie van het verlichte stof te vangen. Elke nieuwe waarneming onthulde eerder donkere gebieden van de omringende nevel toen de lichtecho groeide met een schijnbare snelheid van ongeveer 4 lichtmaanden per jaar. De kleurvariaties van de echo sporen verschillen op in de stofkorrels eigenschappen en verstrooiende hoeken op verschillende locaties in de nevel. Deze waarnemingen leverden een ongekend beeld op van de interstellaire stofstructuur op schalen die door middel van directe beeldvorming onmogelijk kunnen worden opgelost.
Locatie in het heelal
Constellatie
Monoceros
Afstand tot de aarde
20.000 lichtjaar
Leuke feiten
- 1
De lichtecho lijkt sneller uit te breiden dan de snelheid van het licht, maar dit is een optische illusie veroorzaakt door geometrie, niet door de werkelijke superluminale beweging.
- 2
De oorzaak van de uitbarsting van de V838 Monocerotis blijft mysterieuze.
- 3
Op zijn hoogtepunt helderheid, V838 Monocerotis was kort een van de meest lichtgevende sterren in de Melkweg, die zelfs supergiant sterren als Betelgeuse.
Beeld door: NASA, ESA, Hubble Ruimtetelescoop
