Bu Görsel Hakkında
Bu muhteşem Einstein halkası, iki galaksinin neredeyse mükemmel bir şekilde görüş çizgimiz boyunca hizalanmasıyla oluşur ve bu, ön plandaki dev galaksinin daha uzak arka plan galaksisinin ışığını neredeyse mükemmel bir halka halinde bükmesine ve bozmasına neden olur. Genel görelilik kuramının bir sonucu olarak bu kütleçekimsel merceklenme fenomenini öngören Albert Einstein'ın adını taşıyan bu tür halkalar, uzay ve zamanın doğasına dair Einstein'ın devrim niteliğindeki fikirlerinin görsel olarak en çarpıcı doğrulamaları arasında yer alır. SDSS J0946+1006’daki ön plandaki galaksi, kozmik bir büyüteç gibi davranır ve arka plan galaksisinin ışığının tamamen etrafını dolaşacak şekilde uzayzamanı öylesine şiddetle bükerek, gördüğümüz parlak yayı oluşturur. Bu özel sistemi olağanüstü kılan, bir değil iki Einstein halkası içermesidir — farklı mesafelerdeki iki arka plan galaksisi tarafından oluşturulan nadir bir çift halka ve her ikisi de aynı ön plan galaksisi tarafından merceklendirilmiştir.
Bilimsel Önemi
SDSS J0946+1006 gibi Einstein halkaları, gökbilimcilerin karanlık maddeyi incelemeleri ve genel göreliliği kozmik ölçekte test etmeleri için sahip oldukları en güçlü araçlardan biridir. Halka geometrisi, yalnızca görünen yıldızları değil, kütleyi domine eden görünmez karanlık madde halo dahil olmak üzere, mercek galaksinin toplam kütle dağılımını doğrudan izler. Sadece belirli yarıçaplarda kütleyi ölçen diğer yöntemlerin aksine, kütleçekimsel mercekleme, halkanın oluştuğu tam mesafede kütle ölçümleri sağlar. Bu sistemdeki çift Einstein halkasının keşfi özellikle değerliydi çünkü mercek galaksisinin farklı yarıçaplardaki kütle profilini iki bağımsız şekilde kısıtlamayı sağladı. Merceklenmeden çıkarılan karanlık madde dağılımlarını kozmolojik simülasyonlardan elde edilen tahminlerle karşılaştırmak, karanlık madde kümelerinin galaksiler etrafında nasıl oluştuğunu ve evrildiğini anlama biçimimizi test eder. Einstein halkaları ayrıca arka plandaki kaynak galaksileri büyüterek, aksi takdirde gözlemlenmek için çok sönük olacak uzak galaksilerin ayrıntılı çalışmalarını mümkün kılar.
Gözlem Ayrıntıları
Hubble, SDSS J0946+1006'yı hem ön plan mercek galaksiyi hem de merceklenmiş arka plan halkalarını yakalamak için Gelişmiş Tarama Kamerası (ACS) ile birden çok optik filtre kullanarak gözlemledi. Hubble'ın yüksek açısal çözünürlüğü, yalnızca birkaç yay saniyesi çapında olan iki konsantrik Einstein halkasını ayırmak için çok önemliydi. İç halka, kırmızıya kayma z=0.609 olan bir arka plan galaksisinden kaynaklanırken, dış halka z=2.035 olan daha uzak bir galaksiden gelir. Yer tabanlı teleskoplardan yapılan spektroskopik gözlemler, kırmızıya kaymaları doğruladı ve mercek kütle tahminlerini tamamlayan hız dağılımı ölçümleri sağladı. Halka şekillerinin detaylı modellenmesi, mercek galaksisinin karanlık madde halo şeklinin eksantriklik ve radyal profili üzerine kısıtlamalar getirdi.
Evrendeki Konum
Takımyıldız
Aslan
Dünya'dan Uzaklık
3 milyar ışık yılı (mercek galaksi)
İlginç Bilgiler
- 1
SDSS J0946+1006, yalnızca birkaç bilinen 'çift Einstein halkası'ndan biridir — tek bir ön plan galaksisinin, iki farklı arka plan galaksisinden iki iç içe halka oluşturduğu sistemler.
- 2
Mükemmel bir Einstein halkası oluşturmak için gereken kesin hizalanma o kadar olasılık dışıdır ki, gözlemlenebilir evrendeki milyarlarca galaksi arasında bu türden 100'den az sistem bilinmektedir.
- 3
Einstein halkalarının boyutunu ve parlaklığını ölçerek, gökbilimciler mercek galaksiyi, görünmez karanlık madde dahil olmak üzere, 'ölçebilir' — genellikle karanlık madde kütlelerinin görünür yıldızlardan 10 kat daha büyük olduğunu bulurlar.
Görsel kredisi: NASA, ESA, Hubble Uzay Teleskobu
